Czym jest aksolotl i dlaczego nie można go jeść?
Czy wiemy, jak smakuje aksolotl? Jak go przyrządzić i z czym najlepiej go podać? Ale czy tak naprawdę można go zjeść?
- Skąd wziął się aksolotl?
- Boska fizjonomia
- Aztecki bóg zagrożony wyginięciem
- Jak długo żyje aksolotl?
- Jeszcze głodni?
Skąd wziął się aksolotl?
W mitologii meksykańskiej aksolotl zajmuje całkiem ważne miejsce. Według Kodeksu Borgia, aby zmusić Słońce i Księżyc do wędrówki po nieboskłonie, bogowie musieli złożyć się w ofierze. Jeden z nich – Xólotl (brat bliźniak Quetzalcóatla, tego, który dał ludziom drzewo kakaowca) – miał inne plany na przyszłość. Aby nie brać udziału w krwawym planie, uciekł na pole kukurydzy, gdzie zmienił się w podwójną kukurydzę (xolotl). Gdy jego kryjówka została odkryta, uciekł na pole agawy i zmienił się w podwójną agawę (mexolotl).
Jednak i tam został odnaleziony, więc ostatecznie wskoczył do wody. I tak zmienił się w axolotl, co w języku nauhatl oznacza „potwór wodny”.
Lubicie kukurydzę? Poznajcie jej alter ego! >>>Huitlacoche – ciemna strona kukurydzy
Smakowite? Zapraszam do newslettera!
Boska fizjonomia aksolotla
Ambystoma mexicanum, czyli salamandra meksykańska to rodzaj płaza ogoniastego zwanego powszechnie aksolotlem. Jest gatunkiem endemicznym, co oznacza, że występuje naturalnie tylko w jednym miejscu na Ziemi i jest nim jezioro Xochimilco w środkowym Meksyku.
Mamy tu do czynienia ze zwierzęciem na wskroś niezwykłym. Forma dorosła jest stadium larwalnym salamandry, w związku z tym jest zwierzęciem wodnym i nigdy nie przyjmuje swojej formy lądowej. Na przeobrażenie ambystomy w salamandrę mogą wpłynąć czynniki takie jak np. mutacje genetyczne, podawanie hormonu tarczycy czy nadmiar jodu w środowisku bytowania.
Więcej na IG oraz FB!
Cechą charakterystyczną fizjonomii aksolotla są pierzaste skrzela zewnętrzne, a ciekawostką jest to, że może oddychać na trzy sposoby – przez wspomniane skrzela, płuca oraz za pomocą osmozy.
W naturze aksolotle bywają czarne, brunatne, szarawe, zielonkawe z licznymi plamkami na ciele. W hodowlach występują odmiany białawe, beżowe, różowe, żółte i złotawe (albinotyczne i leucystyczne).
Czy aksolotl jest nieśmiertelny?
Aksolotl jest świetnym mięsożernym myśliwym. Ma słaby wzrok, jednak rekompensują to bardzo wyostrzone zmysły węchu i dotyku oraz szeroki „uśmiech”. Co prawda nie jest nieśmiertelny, ale ma supermoc! Ambystoma mexicanum ma umiejętność regeneracji utraconych części ciała – może odtworzyć nawet uszkodzony fragment mózgu. Taki proces trwa ok. 3 tygodni.
Czy aksolotl jest jadalny?
W kulturze azteckiej aksolotl był zwierzęciem boskim. Jednocześnie był gastronomicznym rarytasem, a więc niemal ciałem samego boga. A do tego był źródłem białka w diecie, dlatego nie brakowało przepisów z aksolotlem w roli głównej.
Wśród dań zawierających ten składnik były np. tlapiques (czyli tamales z terenów Xochimilco, Milpa Alta i Tláhuac) z aksolotlem. Mariano Galván Rivera w swojej książce El nuevo cocinero mexicano… (1845 r.) proponował aksolotla smażonego, duszonego, w sosie z chile verde lub podanego w zupie.
Aztecy wierzyli też w dobroczynne właściwości lecznicze ambystomy. Medycyna ludowa nie stroniła od maści, naparów i syropów, które rzekomo pomagały szczególnie przy dolegliwościach oddechowych.
Aztecki bóg zagrożony wyginięciem
Aktualnie jest absolutnie zabronione poławianie Ambystoma mexicanum w celach konsumpcyjnych, ponieważ jest gatunkiem krytycznie zagrożonym. Przyczyn tego stanu można szukać w działalności człowieka – osuszanie jezior Kotliny Meksykańskiej (wcześniej aksolotl występował także w Jeziorze Chalco), zanieczyszczenie akwenów, wpuszczenie do nich gatunków drapieżnych (tj. karp, tilapia) oraz nielegalny handel.
W 1998 r. szacowano, że na kilometr kwadratowy przypadało 6 tysięcy aksolotli. Do 2014 r. liczba ta spadła do 36 szt./km2. Istnieje możliwość, że aksolotle znikną z Xochimilco w 2025 r.
W odpowiedzi na tą sytuację prowadzone są rozmaite projekty, mające na celu odratowanie naturalnego środowiska aksolotli. Propaguje się restytucję gatunku w laboratoriach i hodowlach domowych.
Ponadto rozwijany jest system, bazujący na pływających sztucznych wyspach, na których uprawiane są rośliny (chinampas). Ta metoda uprawy została zaczerpnięta z kultury azteckiej. Dla ówczesnych ludzi był to sposób na powiększenie areału ziemi uprawnej i zwiększenie produkcji żywności. Jednocześnie taki system pozwalał na koegzystencję człowieka i wodnych stworzeń.
Ponadto naukowcy badają zdolność regeneracyjną komórek rozrodczych oraz możliwość utworzenia banku komórek.
W tym roku naukowcy z UNAM (Narodowy Uniwersytet Autonomiczny Meksyku) i rolnicy z chinampas zorganizowali liczenie aksolotli i nie znaleźli ani jednej sztuki! Ale zbadali też DNA środowiskowe, które na szczęście dało pozytywny wynik – aksolotle nadal mieszkają w jeziorze, ale zapewne w czystszych i bardziej dzikich częściach.
Ciekawe? Podzielcie się ze światem!
Jak długo żyje aksolotl?
Tak długo, na ile pozwoli mu człowiek…
Jeśli wierzyć azteckiej legendzie, ambystoma meksykańska jest zwierzęciem boskim i być może właśnie dlatego tak niezwykłym. Jej zdolności regeneracyjne są szeroko analizowane przez naukowców, żywiących nadzieję, że badania te pozwolą na rozwój medycyny i pomogą w leczeniu człowieka.
Miejmy nadzieję, że ten sam człowiek pomoże ambystomie przetrwać i ponownie nauczy się żyć z nią w harmonii.
*Skąd możecie znać tę historię? KLIK
Pierwotnie tekst o aksolotlu napisałam na potrzeby portalu iberoameryka.com, a przyczynkiem był artykuł Emilii Szczepanek w Magazynie Akwarium. Dziś serwuję Wam odświeżone ciekawostki o tym boskim stworzeniu i dzielę się fotografiami Andrzeji – mieszkanki studia pircingu Crazy Needles w Białymstoku.
Jeszcze głodni?
Aksolotl to prawdziwy cud natury! Tu znajdziecie o nim więcej informacji (KLIK):
- Ajolote, praca zbiorowa, México 2019, [dostęp 07/10/2025].
- Ajolote mexicano, criatura súper dotada, [dostęp 07/10/2025].
- Aksolotl, (w:) Wielka ilustrowana encyklopedia powszechna, pod red. M. A. Krąpiec, t. XXIII/I, Warszawa 1997, s. 115.
- Barros C. y Buenrostro M., Axolotiada. Honrando al ajolote, un exquisito manjar mexicano, [dostęp 07/10/2025].
- Chinampas de la Ciudad de México producen más de 19 000 toneladas de alimentos, [dostęp 07/10/2025].
- Conoces la leyenda nahua sobre el ajolote, ese dios que está a punto de extinguirse?, [dostęp 07/10/2025].
- de la Rosa Hilario N., Tlapique: un tamal distinto, [dostęp 07/10/2025].
- En 2025 podrían desparecer los ajolotes en los canales de Xochimilco, [dostęp 07/10/2025].
- Galván Rivera M., Diccionario de cocina; o, El nuevo cocinero mexicano en forma de diccionario, México 1845, s. 13, [dostęp 07/10/2025].
- Grześków B., Przekształcenie aksolota w ambystlomę, [dostęp 07/10/2025].
- Kodeks Borgia, [dostęp 07/10/2025].
- Norma Oficial Mexicana NOM-059-SEMARNAT-2010, Protección ambiental-Especies nativas de México de flora y fauna silvestres-Categorías de riesgo y especificaciones para su inclusión, exclusión o cambio-Lista de especies en riesgo, [dostęp 07/10/2025].
- Nuestros antepasados comían ajolotes, pero ¿cuál era su sabor?, [dostęp 07/10/2025].
- Realizan en canales de Xochimilco un censo para conocer cuántos axolotes existen en el sitio, [dostęp 07/10/2025].
- Szczepanek E., Aksolotle, moja miłość, Magazyn Akwarium 6/2020 (184), s. 82-92.
3 komentarze
Pingback:
TwistedMouse
Och, nie wiedziałam, że to potworki zagrożone wyginięciem! Mam nadzieję, że się ogarniemy i damy im odbudować populacje :/
W końcu obserowanie procesu odrastającej kończyny jest bardzo fascynujące! 🙂
Monika Żukiewicz-Korolczuk
A odrastający mózg? To dopiero osiągnięcie!